محاصره لجستیکی ایران؛ بومرنگ اقتصادی واشنگتن!
سی‌نیوز | آمریکا پس از اعمال محدودیت‌های دریایی، اکنون مسیرهای زمینی تجارت ایران را نیز هدف گرفته است؛ سیاستی که هرچند می‌تواند در کوتاه‌مدت هزینه جابه‌جایی کالا را افزایش دهد، اما در بلندمدت به تقویت کریدورهای جایگزین و کاهش وابستگی تجارت منطقه به مسیرهای تحت نفوذ واشنگتن منجر شود.
به گزارش سی‌نیوز، فرماندهی مرکزی آمریکا در ۱۶ آبان ۱۴۰۵ از تشکیل کارگروه «دروازه آهنین» با هدف مقابله با انتقال تجهیزات نظامی، فناوری‌های دومنظوره و کالاهای تحریمیفشار بر مرزهای ایران؛ آیا آمریکا ناخواسته نقشه تجارت منطقه را تغییر می‌دهد؟ از مرزهای زمینی ایران و دریای خزر خبر داد. یک روز بعد نیز وزیر امور خارجه عراق اعلام کرد واشنگتن خواستار تعطیلی اغلب گذرگاه‌های مرزی مشترک با ایران شده است؛ درخواستی که بغداد به دلیل پیامدهای اقتصادی آن، اجرای گسترده‌اش را دشوار می‌داند.
این مقاومت نشان می‌دهد که محدودسازی تجارت ایران تنها یک تصمیم سیاسی نیست. اقتصاد کشورهای همسایه نیز به مبادلات مرزی، خدمات حمل‌ونقل و درآمدهای ترانزیتی وابسته است و قطع این ارتباطات می‌تواند منافع شرکای تجاری ایران را نیز تحت تأثیر قرار دهد.
مسیرهایی که فشار خارجی می‌تواند فعال‌تر کند
ایران طی سال‌های گذشته ناچار به استفاده از الگوهای متنوع تجارت و حمل‌ونقل شده است. اکنون مسیر ریلی چین از آسیای مرکزی، ارتباطات دریایی خزر با روسیه و کریدور شمال ـ جنوب می‌توانند اهمیت بیشتری پیدا کنند. البته ظرفیت عملیاتی، هزینه و زمان حمل در این مسیرها یکسان نیست و توسعه آنها نیازمند توافقات تجاری، سرمایه‌گذاری و همکاری کشورهای مسیر است.
نکته قابل توجه اینکه وزارت خزانه‌داری آمریکا در ۹ مهر ۱۴۰۵ بخش ریلی ایران را نیز مشمول تحریم‌های جدید قرار داد. این اقدام نشان می‌دهد واشنگتن به اهمیت راه‌آهن در حفظ ارتباطات تجاری ایران توجه دارد؛ هرچند تحریم این بخش لزوماً به معنای توقف فعالیت شبکه ریلی کشور نیست.
در این شرایط، موضوع ضرورت گذار از جاده‌محوری به ریل‌محوری اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. حمل‌ونقل ترکیبی باید بر پایه راه‌آهن و با استفاده از ظرفیت شبکه جاده‌ای برای توزیع منطقه‌ای سازماندهی شود.
اجرای چنین الگویی می‌تواند انتقال محموله‌های ورودی از مبادی فعال به مراکز تولید و مصرف را اقتصادی‌تر کند. با این حال، تحقق آن به مدیریت یکپارچه گمرک، راه‌آهن، بنادر و پایانه‌های لجستیکی وابسته است؛ مسئله‌ای که از ضعف‌های ساختاری حمل‌ونقل ایران به شمار می‌رود.
هزینه سیاسی فشار در داخل آمریکا
در سوی دیگر این معادله، نتایج انتخابات میان‌دوره‌ای ۱۲ آبان ۱۴۰۵ آمریکا نیز قابل توجه است. دموکرات‌ها توانستند کنترل هر دو مجلس کنگره را به دست آورند. بررسی‌های انتخاباتی آسوشیتدپرس نشان می‌دهد نارضایتی از هزینه‌های زندگی، تورم و جنگ با ایران از عوامل مؤثر بر رفتار رأی‌دهندگان بوده است؛ نتیجه‌ای که از کاهش حمایت عمومی از عملکرد دولت ترامپ حکایت دارد.
در چنین فضایی، ادامه فشار اقتصادی بر ایران با دو چالش مواجه است: ضرورت همراه کردن کشورهای منطقه که منافع مستقلی در تجارت با ایران دارند و توجیه هزینه‌های سیاست خارجی در برابر افکار عمومی آمریکا.
اگر فشار آمریکا به توسعه زیرساخت‌ها و شکل‌گیری مسیرهای تجاری تازه بینجامد، واشنگتن ممکن است در آینده با شبکه‌ای از مناسبات اقتصادی روبه‌رو شود که محدودسازی آن به مراتب دشوارتر از امروز باشد؛ پیامدی که با هدف اولیه سیاست فشار اقتصادی تفاوت اساسی دارد.
نظرات بسته شده است، اما بازتاب و پینگ باز است.