نجات کشتیرانی از انحصار غرب با فرمول جدید بریکس

سی نیوز-*ایران این بار در اجلاس  بریکس سراغ یکی از حلقه هایی رفته که کمتر از بانک و ارز درباره آن صحبت می شود اما بدون آن بسیاری از پروژه های بزرگ و حتی بخش مهمی از تجارت بین المللی امکان حرکت ندارند.

مسعود پزشکیان در نشست اخیر بریکس پیشنهاد کرد یک شرکت بیمه اتکایی مشترک میان کشورهای عضو با سرمایه اولیه ۱۰ میلیارد دلار تشکیل شود؛ شرکتی که ماموریت اولیه آن پوشش ریسک پروژه های بزرگ زیرساختی و انرژی و افزایش اعتماد سرمایه گذاران بخش خصوصی عنوان شده است.

در ظاهرپیشنهاد درباره نیروگاه، انرژی و پروژه های چند میلیارد دلاری است؛ اما برای صنعت کشتیرانی، ماجرا معنای گسترده تری دارد. زیرا تجارت دریایی فقط به کشتی، بار و بندر وابسته نیست. پشت حرکت هر کشتی شبکه ای از بیمه گران، بیمه گران اتکایی، باشگاه های P&I، بانک ها و موسسات مالی قرار دارد که بدون تایید آنها بسیاری از سفرهای تجاری عملا امکان پذیر نیست.

ایران چرا سراغ بیمه اتکایی رفته است؟

پزشکیان هنگام ارائه این پیشنهاد، از اقتصادی سخن گفت که در آن تحریم، اختلال زنجیره تامین و استفاده از ابزارهای مالی برای اعمال فشار سیاسی، به بخشی از واقعیت تجارت جهانی تبدیل شده است.

از نگاه ایران افزایش استفاده از ارزهای ملی، توسعه سیستم های تسویه مستقل، تامین مالی از مسیر بانک توسعه جدید بریکس و ایجاد ظرفیت بیمه اتکایی، اجزای یک زنجیره هستند؛ زنجیره ای که قرار است وابستگی تجارت کشورهای عضو به زیرساخت های مالی خارج از بریکس را کاهش دهد.

صنعت بیمه ایران هم وارد مذاکرات شده است

ماجرا تنها به سخنان رئیس جمهور محدود نمانده است. محسن پورکیانی، دبیرکل سندیکای بیمه گران ایران نیز در نشست شورای کسب و کار بریکس و کارگروه خدمات مالی آن حضور داشته و با مدیران صنعت بیمه و بیمه اتکایی هند درباره توسعه همکاری های مشترک گفت وگو کرده است.

براساس گزارش منتشر شده از سوی سندیکای بیمه گران، مذاکرات بریکس در این حوزه از مرحله بیان یک ایده کلی فراتر رفته و موضوعاتی مانند شناسایی ظرفیت بیمه اتکایی کشورهای عضو، ایجاد بانک اطلاعاتی مشترک از ساختارهای بیمه ای، تبادل اطلاعات، توسعه بیمه های سایبری و پارامتریک و حتی راه اندازی یک «آزمایشگاه ریسک» مورد بحث قرار گرفته است.

حلقه ای که کشتیرانی بدون آن حرکت نمی کند

برای فهم اهمیت موضوع در صنعت دریایی کافی است به ساختار فعلی بیمه کشتیرانی جهان نگاه کنیم.

International Group of P&I Clubs اعلام می کند ۱۲ باشگاه عضو این گروه در مجموع حدود ۸۷ درصد تناژ اقیانوس پیمای جهان را تحت پوشش بیمه مسئولیت قرار می دهند.

این پوشش تنها بیمه بدنه کشتی نیست. P&I مسئولیت هایی از خسارت و مرگ خدمه تا آلودگی نفتی، خسارت محموله، برخورد شناورها، خسارت به تاسیسات بندری و خارج کردن لاشه کشتی را پوشش می دهد.

به همین دلیل، بیمه در تجارت دریایی صرفا یک هزینه جانبی نیست؛ بخشی از مجوز عملیاتی کشتی در بازار جهانی است.

کشتی ممکن است از نظر فنی آماده حرکت باشد و صاحب کالا نیز برای آن وجود داشته باشد، اما اگر نتواند پوشش بیمه ای مورد قبول بندر، بانک، چارترر و طرف تجاری ارائه کند، عملا بخشی از بازار به روی آن بسته خواهد شد.

چرا «اتکایی» مهم تر از یک شرکت بیمه معمولی است؟

پیشنهاد ایران مشخصا درباره بیمه اتکایی است؛ یعنی همان لایه ای که بیمه گران برای انتقال بخشی از ریسک های بزرگ خود به آن متکی هستند.

یک حادثه دریایی بزرگ ممکن است صدها میلیون یا حتی میلیاردها دلار خسارت ایجاد کند. هیچ شرکت بیمه ای نمی تواند تمام چنین ریسک هایی را به تنهایی در ترازنامه خود نگه دارد.

اینجاست که بیمه اتکایی وارد می شود؛ ریسک میان چند مجموعه تقسیم می شود تا در صورت وقوع یک خسارت بزرگ، توان پرداخت بیمه گر اصلی از بین نرود.

در صنعت کشتیرانی، همین شبکه اتکایی است که امکان ارائه پوشش های بسیار بزرگ را برای حوادث پیچیده فراهم می کند.

بنابراین اگر بریکس واقعا بخواهد یک ساختار بیمه ای مستقل و تاثیرگذار بسازد، ایجاد ظرفیت اتکایی از نظر اقتصادی بسیار مهم تر از تاسیس یک شرکت بیمه معمولی است.

روسیه هم همان مسیر را دنبال می کند

پیشنهاد ایران در شرایطی مطرح شده که روسیه نیز خواستار تسریع ایجاد سازوکار مستقل بیمه اتکایی در بریکس شده است.ولادیمیر پوتین از کشورهای عضو خواسته در کنار توسعه سیستم های پرداخت و تسویه مستقل، زیرساخت بیمه اتکایی مشترک را نیز سرعت دهند. رسانه Splash این رویکرد را تلاشی برای کاهش وابستگی کشتیرانی و تجارت کشورهای بریکس به زیرساخت بیمه ای غرب توصیف کرده است.

 ۱۰ میلیارد دلار به تنهایی کافی نیست

با وجود وزن سیاسی و مالی پیشنهاد ایران، تشکیل یک شرکت بیمه اتکایی ۱۰ میلیارد دلاری به معنای ایجاد فوری جایگزینی برای نظام فعلی بیمه بین المللی نیست.بازار بیمه دریایی فقط با سرمایه کار نمی کند؛ اعتبار حقوقی، سابقه پرداخت خسارت، شبکه کارشناسان، نمایندگان محلی، موسسات ارزیابی ریسک، قراردادهای بین المللی و پذیرش بیمه نامه از سوی بانک ها، بنادر و صاحبان کالا نیز اهمیت دارد.

International Group of P&I Clubs طی دهه ها چنین شبکه ای را ساخته است و جایگزین کردن آن با یک ساختار تازه، صرفا با تزریق سرمایه امکان پذیر نیست.

اگر بریکس بتواند ظرفیت اتکایی واقعی، معتبر و قابل پذیرشی ایجاد کند، تاثیر آن ممکن است ابتدا در پروژه های انرژی و زیرساخت دیده شود، اما مسیر می تواند در ادامه به بیمه محموله، بدنه کشتی، ریسک جنگ و حتی پوشش های مسئولیت دریایی برسد.در آن صورت، بحث دیگر فقط درباره یک شرکت بیمه ۱۰ میلیارد دلاری نخواهد بود؛ بلکه درباره شکل گیری یک مسیر تازه برای تامین پشتوانه مالی تجارت و کشتیرانی کشورهایی خواهد بود که سال ها آسیب پذیری خود در برابر شبکه بیمه ای و مالی غرب را تجربه کرده اند.