سقوط شاخص تجارت دریایی ؛ آیا دریانوردی جهان به لبه پرتگاه رسیده است؟
سی نیوز-*سرویس بینالملل – جدیدترین گزارش مشترک مؤسسه بینالمللی «لویدز ریجستر» (Lloyd’s Register) و بنیاد علمی آن که تحت عنوان «روندهای جهانی دریانوردی ۲۰۲۶» منتشر شده، زنگ خطر بزرگی را برای اقتصاد جهانی به صدا درآورده است. این گزارش جامع که به بررسی وضعیت حیاتیترین شریان تجاری زمین یعنی دریاها با سهم ۹۰ درصدی در جابهجایی کالاها میپردازد، از یک تضاد بزرگ پرده برداشته است؛ در حالی که بنادر جهان روزبهروز هوشمندتر و مجهزتر میشوند، چرخدندههای تجارت و همکاریهای بینالمللی با شدتی بیسابقه در حال زنگ زدن هستند.
سقوط آزاد شاخص تجارت؛ ترمز سرمایهگذاری کشیده شد
نگرانکنندهترین آمار این گزارش، سقوط آزاد «شاخص تجارت دریایی در بخش گذار انرژی» است. این شاخص تنها در طول یک سال با ۸ پله سقوط، از ۳۰ درصد به ۲۲ درصد رسیده که در تاریخ انتشار این گزارشها بیسابقه است. اما چه چیز باعث این عقبگرد ناگهانی شده؟
تحلیلگران معتقدند مقصر اصلی، «سیاستهای حمایت از تولید داخلی» ، جنگهای تعرفهای میان قدرتهای بزرگ (بهویژه آمریکا و چین) و چندپارگی ژئوپلیتیک است. در این میان، نمره همکاریهای جهانی نیز از ۴۷ درصد به ۳۲ درصد سقوط کرده است. تحت تأثیر این فضا و عقبنشینی برخی کشورهای غربی مانند ایالات متحده از معاهدات اقلیمی ، سرمایهگذاران دیگر تمایلی به تزریق سرمایههای کلان و بلندمدت به پروژههای سوخت پاک ندارند.
رویای سوخت سبز به عنوان سوخت آینده کشتیها، فعلاً پشت دیوار بلند هزینههای سرسامآور و ابهام در قوانین بینالمللی متوقف شده است.
بازگشت به آغوش سوختهای فسیلی
در حالی که جهان تا پیش از این برای خداحافظی با کربن روزشماری میکرد، دادههای ۲۰۲۶ نشان میدهند که تقاضا برای سوختهای فسیلی در صنعت دریانوردی نه تنها کم نشده، بلکه با ۱.۵ درصد افزایش، رکورد جدیدی از انتشار گازهای گلخانهای را ثبت کرده است. واقعیت تلخ اقتصادی این است که در دوران تنش های سیاسی و نوسانات شدید بازار، مالکان کشتیها و شرکتهای بزرگ ترجیح میدهند به جای قمار روی سوختهای گرانقیمت ، به همان سوختهای سنتی و در دسترس تکیه کنند.
بنادر هوشمند؛ نقطهای روشن در تاریکی صنعت دریایی
اما تمام اخبار این گزارش ناامیدکننده نیست. برخلاف بخش تجارت، بخش زیرساختها و بنادر جهان یک جهش تکنولوژیک بزرگ را تجربه میکند.
شاخص توسعه دیجیتال کشتیها با ۸ پله صعود به ۵۱ درصد رسیده است. این رشد مدیون مجهز شدن ناوگان جدید به استانداردهای امنیت سایبری بینالمللی و اینترنتهای ماهوارهای پرسرعت است.
علاوه بر این، فرآیند مجهز شدن بنادر به سوختهای متناوب سرعت گرفته است؛ به طوری که اکنون سوخترسانی گاز مایع (LNG Bunkering) با پیشتازی بنادر بزرگی مثل سنگاپور و روتردام، در بیش از ۲۲۰ بندر بزرگ جهان عملیاتی شده است. همچنین برای کاهش آلودگی هوا در زمان پهلوگیری، سیستمهای پیشرفته «برق ساحلی» (Onshore Power) در ۲۸۰ بندر جهان راهاندازی شدهاند تا کشتیها مجبور نباشند موتورهای دیزلی خود را در ساحل روشن نگه دارند.
هشدار پایانی؛ تکنولوژی هست، هماهنگی نیست!
بزرگترین چالش امروز دریانوردی جهان، «شکاف عمیق میان جاهطلبی مدیران و اجرای واقعی» است. جهان دیگر با «کمبود تکنولوژی» مواجه نیست، بلکه مشکل اصلی «عدم هماهنگی و نبود یک حاکمیت واحد بینالمللی» است.
اگر سازمان بینالمللی دریانوردی (IMO) نتواند قوانین استاندارد، یکپارچه و الزامآوری برای همه کشورها وضع کند، این گذار به صورت منطقهای و تکهتکه پیش خواهد رفت. نتیجه این روند خطرناک، دوپاره شدن جهان خواهد بود؛ بنادر کشورهای توسعهیافته روزبهروز هوشمندتر و سبزتر میشوند، در حالی که بنادر کشورهای در حال توسعه به دلیل عدم دسترسی به سرمایه و فناوری، از زنجیره تأمین جهانی عقب میمانند و این یعنی گرانتر شدن کالاهای اساسی برای بخش بزرگی از مردم زمین.
نظرات بسته شده است، اما بازتاب و پینگ باز است.