این داستان تکراری است؛ بحران در هرمز، رونق در بنادر همسایه!

به گزارش سی نیوز، بحران تنگه هرمز برای همه بنادر منطقه پیامدهای یکسانی نداشته است. در شرایطی که افزایش خطرات امنیتی، محدودیت تردد کشتی ها و اختلال در خدمات حمل و نقل دریایی، فعالیت بسیاری از بنادر را تحت تأثیر قرار داده، برخی بنادر خارج از محدوده بحران توانسته اند ارتباطات خود را با شبکه کشتیرانی بین المللی گسترش دهند.

تازه ترین گزارش مؤسسه تحقیقاتی Sea-Intelligence نشان می دهد شاخص اتصال بندر دقم عمان به خطوط منظم کشتیرانی در سه ماهه سوم سال جاری میلادی، در مقایسه با سه ماهه چهارم سال ۲۰۲۵، معادل ۲۱۳ درصد افزایش یافته است. بندر خورفکان امارات نیز در همین دوره رشد ۱۸۸ درصدی را به ثبت رسانده است.

این ارقام بر اساس شاخص اتصال بنادر به خطوط منظم کشتیرانی سازمان ملل متحد محاسبه شده و نشان دهنده گسترش ارتباط این بنادر با شبکه حمل و نقل کانتینری جهان است. هرچند افزایش این شاخص به معنای رشد مشابه درآمد یا حجم تخلیه و بارگیری نیست، اما بیانگر تغییر قابل توجه جایگاه بنادر در برنامه عملیاتی شرکت های کشتیرانی است.

سی نیوز پیش از این نیز در گزارش های خود به این مسئله پرداخته بود که اختلال در تنگه هرمز، علاوه بر تحمیل هزینه های سنگین به زنجیره تأمین و تجارت دریایی، فرصت های تازه ای برای کشورهای همسایه ایران ایجاد کرده است.

اکنون داده های Sea-Intelligence تصویر روشن تری از این روند ارائه می کند. شرکت های کشتیرانی برای کاهش خطرات ناشی از عبور از مناطق درگیر بحران، ناچار به بازنگری در مسیرهای تجاری و انتخاب بنادر جایگزین شده اند. نتیجه این تغییرات، کاهش ارتباط برخی بنادر واقع در مناطق پرخطر و افزایش اتصال بنادر دیگری بوده که امکان ارائه خدمات خارج از محدوده بحران را دارند.

نکته قابل توجه آن است که این تغییرات تنها به عمان و امارات محدود نشده است. بر اساس همین گزارش، بنادر دارالسلام در تانزانیا و هامبانتوتا در سریلانکا نیز از انتقال بخشی از فعالیت های کشتیرانی به مسیرهای جایگزین بهره مند شده اند. در سواحل غربی آفریقا نیز تغییر مسیر کشتی ها و افزایش نیاز به خدمات انتقال کانتینر، به رشد اتصال برخی بنادر منجر شده است.

به عبارت دیگر، بحران های دریایی لزوماً باعث حذف تقاضا برای حمل و نقل نمی شوند؛ بلکه در بسیاری از موارد، مسیر جابه جایی کالا و محل ارائه خدمات را تغییر می دهند. در چنین شرایطی، بنادری که برای پذیرش کشتی ها و محموله های جدید آمادگی بیشتری دارند، ممکن است سهم بزرگ تری از شبکه تجارت بین المللی به دست آورند.

این همان روندی است که گزارش های پیشین سی نیوز درباره بهره برداری اقتصادی کشورهای پیرامونی از بحران هرمز به آن اشاره داشتند؛ با این تفاوت که این بار، آمارهای رسمی اتصال بندری ابعاد مشخص تری از جابه جایی خدمات کشتیرانی را نشان می دهند.

دقم چگونه در مسیر تغییرات کشتیرانی قرار گرفت؟

بندر دقم در ساحل دریای عمان واقع شده و برخلاف بنادر داخل خلیج فارس، دسترسی آن به اقیانوس هند نیازی به عبور از تنگه هرمز ندارد. این ویژگی جغرافیایی در شرایط عادی یک مزیت عملیاتی محسوب می شود، اما در دوره افزایش ناامنی تنگه هرمز، اهمیت بیشتری پیدا کرده است.

شرکت های کشتیرانی که به دنبال کاهش مخاطرات سفر، جلوگیری از تأخیرهای غیرقابل پیش بینی و حفظ برنامه حرکت کشتی های خود هستند، می توانند از بنادر خارج از محدوده بحران برای انتقال کانتینر، تغییر کشتی حامل محموله و برقراری ارتباط با سرویس های منطقه ای استفاده کنند.

با وجود این، رشد ۲۱۳ درصدی نشان می دهد دقم توانسته در بازآرایی خدمات کشتیرانی منطقه جایگاه قابل توجهی پیدا کند؛ جایگاهی که در صورت تداوم فعالیت خطوط جدید، می تواند به توسعه تجارت و خدمات لجستیکی عمان کمک کند.

همسایگان در حال استفاده از فرصت ها؛ ایران در برابر یک پرسش مهم

برای کشورما ، مسئله تنها افزایش فعالیت یک بندر در عمان یا امارات نیست؛ بلکه احتمال شکل گیری شبکه ای جدید از خدمات دریایی در اطراف کشور است که می تواند بر آینده رقابت بنادر منطقه تأثیر بگذارد.

در حالی که بنادر همسایه برای جذب کشتی ها، محموله ها و خدمات جدید تلاش می کنند، چابهار همچنان ظرفیت مهمی برای حضور ایران در این رقابت دارد؛ ظرفیتی که استفاده مؤثرتر از آن، به تصمیم های اقتصادی و اجرایی فراتر از محدوده مدیریت بندر نیازمند است.

تجربه بحران هرمز بار دیگر نشان داده است که در تجارت دریایی، فرصت ها همواره در انتظار پایان بحران باقی نمی مانند. شرکت های کشتیرانی برای حفظ فعالیت خود مسیرهای تازه می سازند و بنادر آماده تر می توانند در این شبکه های جدید جای بگیرند.

پرسشی که اکنون پیش روی سیاست گذاران حمل و نقل و تجارت دریایی ایران قرار دارد، این است که با وجود دسترسی مستقیم چابهار به اقیانوس هند، چه برنامه ای برای تبدیل این مزیت جغرافیایی به حضور مؤثرتر در شبکه کشتیرانی بین المللی وجود دارد و چگونه می توان از محدود شدن سهم ایران در فرصت های اقتصادی منطقه جلوگیری کرد؟