رئیس جمهور: کاهش سطح آب خزر، معیشت مردم و امنیت منطقه را تهدید می کند

رئیس جمهور با هشدار نسبت به کاهش سطح آب دریای خزر و افزایش تهدیدهای زیست محیطی و امنیتی در این منطقه، خواستار اقدام مشترک پنج کشور ساحلی شد و تأکید کرد که حمله به بنادر و کشتی های تجاری، علاوه بر تهدید امنیت منطقه، می تواند پیامدهای گسترده ای برای محیط زیست و همکاری های اقتصادی و ترانزیتی به همراه داشته باشد.

به گزارش سی نیوز، مسعود پزشکیان، رئیس جمهور ایران، در نشست فوق العاده سران کشورهای ساحلی دریای خزر که ۱۷ مهرماه برگزار شد، نسبت به آینده این پهنه آبی هشدار داد و اعلام کرد که ادامه کاهش سطح آب، آلودگی های زیست محیطی و افزایش تنش های نظامی، ضرورت همکاری فوری کشورهای منطقه را بیش از گذشته آشکار کرده است.

پزشکیان با اشاره به تغییرات نگران کننده در وضعیت دریای خزر گفت که افزایش دما، تبخیر آب، تغییر الگوهای بارندگی، کاهش یا تغییر جریان رودخانه های ورودی و مداخلات انسانی، از جمله عواملی هستند که باید با استفاده از مطالعات علمی و اطلاعات مشترک کشورهای ساحلی بررسی شوند.

وی تأکید کرد که شرایط کنونی خزر دیگر تنها موضوعی برای بررسی و ارائه گزارش های علمی نیست، بلکه کشورهای منطقه باید برای مدیریت مشترک این بحران وارد مرحله تصمیم گیری و اقدام عملی شوند.

کاهش سطح آب دریای خزر، علاوه بر پیامدهای زیست محیطی، می تواند فعالیت بنادر و شبکه حمل و نقل دریایی کشورهای ساحلی را نیز با چالش مواجه کند. کاهش عمق آب در مسیرهای دسترسی و حوضچه های بندری، محدودیت در آبخور کشتی ها و افزایش نیاز به لایروبی، از جمله پیامدهای احتمالی استمرار این روند است؛ مسائلی که در بلندمدت می توانند بر هزینه های حمل و نقل و ظرفیت عملیاتی بنادر تأثیر بگذارند.

هشدار درباره حمله به بنادر و کشتی های تجاری در خزر

بخش دیگری از سخنان رئیس جمهور به تحولات امنیتی دریای خزر و تأثیر تنش های نظامی بر فعالیت های اقتصادی و دریایی منطقه اختصاص داشت.

پزشکیان با اشاره به اهمیت راهبردی این پهنه آبی اعلام کرد که تحولات سیاسی و امنیتی خزر به طور مستقیم بر همکاری های اقتصادی، ترانزیتی و زیست محیطی کشورهای ساحلی اثر می گذارد.

وی با اشاره به حمله به بندر انزلی در جریان جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران و همچنین حمله مسلحانه منتسب به اوکراین علیه یک کشتی تجاری ایرانی در دریای خزر، خواستار محکومیت فوری این اقدامات از سوی کشورهای ساحلی و پاسخگویی عاملان آن شد.

رئیس جمهور همچنین هشدار داد که حملات نظامی به بنادر، کشتی ها، مخازن سوخت و تأسیسات ساحلی، تنها به خسارت های مستقیم اقتصادی و زیرساختی محدود نمی شود و ممکن است آلودگی های گسترده ای در محیط دریایی ایجاد کند.

به گفته وی، انتشار سوخت و مواد آلاینده، آسیب به زیستگاه های ساحلی و تخریب تنوع زیستی در دریای خزر می تواند پیامدهایی فراتر از مرزهای کشور محل وقوع حادثه داشته باشد.

این موضوع از آن جهت اهمیت دارد که دریای خزر به عنوان یک پهنه آبی بسته، از شرایط زیست محیطی ویژه ای برخوردار است و حوادث ناشی از نشت مواد نفتی یا آلودگی های صنعتی می توانند مدیریت و حفاظت از محیط دریایی را با دشواری های بیشتری مواجه کنند.

خزر نباید به میدان رقابت قدرت های خارجی تبدیل شود

پزشکیان در ادامه سخنان خود بر ضرورت حفظ ماهیت صلح آمیز دریای خزر تأکید کرد و گفت امنیت پایدار این منطقه زمانی تحقق می یابد که کشورهای ساحلی ضمن احترام به حاکمیت و منافع یکدیگر، مانع تبدیل این پهنه راهبردی به عرصه رقابت های مخرب و مداخلات نیروهای فرامنطقه ای شوند.

وی معتقد است اختلافات سیاسی و تحولات ژئوپلیتیکی نباید همکاری کشورهای منطقه را برای حفاظت از محیط زیست و توسعه روابط اقتصادی تحت تأثیر قرار دهد.

دریای خزر علاوه بر اهمیت زیست محیطی، یکی از مسیرهای مهم ارتباط تجاری میان ایران، روسیه، جمهوری آذربایجان، قزاقستان و ترکمنستان به شمار می رود و بنادر آن در توسعه تجارت منطقه ای و مسیرهای ترانزیتی، از جمله کریدور شمال ـ جنوب، نقش دارند.

از این رو، حفظ امنیت تردد کشتی های تجاری و استمرار فعالیت بنادر، یکی از پیش نیازهای بهره برداری اقتصادی از ظرفیت های دریای خزر محسوب می شود.

پیشنهاد ایران برای تدوین برنامه مشترک نجات خزر

رئیس جمهور در بخش دیگری از سخنان خود از پیشنهاد ایران برای تدوین و اجرای یک برنامه بلندمدت منطقه ای با هدف مقابله با کاهش سطح آب دریای خزر خبر داد.

این برنامه قرار است در چارچوب کنوانسیون تهران، به عنوان مهم ترین توافق منطقه ای حفاظت از محیط زیست دریای خزر، پیگیری شود.

پزشکیان با تأکید بر ضرورت استفاده از داده های علمی مشترک و هماهنگی میان کشورهای ساحلی، خواستار تقویت دیپلماسی محیط زیست شد و اعلام کرد که هیچ یک از پنج کشور منطقه به تنهایی قادر به مقابله با چالش های کنونی این دریا نیستند.

وی همچنین بر این نکته تأکید کرد که بحران های زیست محیطی مرز سیاسی نمی شناسند و حفاظت از خزر نیازمند همکاری مستمر تمامی کشورهای ساحلی است.

رئیس جمهور در پایان با هشدار نسبت به محدود بودن فرصت برای مهار پیامدهای کاهش سطح آب دریای خزر، خواستار تسریع در تصمیم گیری های منطقه ای شد و تأکید کرد:

«برای نجات دریای خزر امروز باید تصمیم بگیریم؛ فردا دیر است.»

اظهارات رئیس جمهور در شرایطی مطرح می شود که آینده فعالیت بنادر، کشتیرانی تجاری و مسیرهای ترانزیتی خزر، بیش از گذشته به مدیریت همزمان چالش های زیست محیطی و امنیتی وابسته شده است. اکنون مسئله اصلی آن است که همکاری های منطقه ای تا چه اندازه می تواند از سطح نشست ها و توافق های سیاسی فراتر رود و به برنامه های اجرایی برای حفاظت از این دریا و استمرار فعالیت های اقتصادی آن تبدیل شود.