از غافلگیری لجستیکی تا آمادگی بندری؛ جنگ چه درس‌هایی برای بنادر ایران داشت؟
سی‌نیوز | جنگ اخیر، آزمونی جدی برای شبکه حمل و نقل دریایی و بندری ایران بود؛ آزمونی که در کنار آشکار کردن برخی ظرفیت‌های عملیاتی کشور، ضعف‌هایی در برنامه‌ریزی لجستیکی، تمرکز زیرساخت‌های بندری، ارتباطات بین‌المللی و هماهنگی دستگاه‌های مسئول را نیز نمایان کرد. سه مدیر باسابقه صنعت دریایی کشور در میزگردی تخصصی، با بررسی تجربه جنگ، از ضرورت تغییر رویکرد مدیریت بنادر و تقویت آمادگی کشور برای شرایط اضطراری سخن گفته‌اند.
به گزارش سی‌نیوز به نقل از ماهنامه «بندر و دریا»، در میزگرد «از غافلگیری لجستیکی تا ایستادگی بندری»، محمد راستاد، مدیرعامل اسبق سازمان بنادر و دریانوردی، مسعود پل‌مه، دبیر انجمن کشتیرانی و خدمات وابسته ایران و علیرضا خجسته، مدیر پدافند غیرعامل، مدیریت بحران و محیط زیست سازمان بنادر و دریانوردی، به بررسی نقاط قوت و ضعف عملکرد بنادر کشور در روزهای جنگ پرداخته‌اند.
راستاد: تمرکز ظرفیت‌های بندری، آسیب‌پذیری کشور را افزایش داده است
محمد راستاد در این میزگرد، تمرکز بخش عمده ظرفیت تخلیه و بارگیری کانتینری کشور در بندر شهید رجایی را یکی از چالش‌های مهم شبکه بندری ایران در شرایط جنگ دانست.
وی با اشاره به اینکه حدود ۸۵ درصد عملیات تخلیه و بارگیری سالانه کانتینری کشور در بندر شهید رجایی متمرکز بوده است، توضیح داد که در شرایط بحرانی، چنین تمرکزی می‌تواند استمرار فعالیت‌های تجاری را با خطر مواجه کند.
راستاد تأکید کرد که بنادر دیگر کشور، به‌ویژه در سواحل جنوبی، باید از امکانات و تجهیزات متناسب برخوردار باشند تا در صورت محدود شدن فعالیت یک بندر، بتوان بخشی از عملیات را به سایر بنادر منتقل کرد.
مدیرعامل اسبق سازمان بنادر همچنین به ضرورت تغییر شیوه مدیریت واردات اشاره کرد. به اعتقاد وی، اتکای بیش از اندازه به چند بندر مشخص برای ورود کالا، در شرایط جنگ و محدودیت مسیرهای دریایی، آسیب‌پذیری زنجیره تأمین را افزایش می‌دهد.
وی در بخش دیگری از سخنان خود بر ضرورت افزایش ظرفیت بنادر خارج از خلیج فارس، تکمیل زیرساخت‌های بندر چابهار و توسعه امکانات پشتیبان برای انتقال کالا تأکید کرد.
پل‌مه: در جنگ غافلگیر شدیم و نتوانستیم از ظرفیت‌های منطقه استفاده کنیم
مسعود پل‌مه، دبیر انجمن کشتیرانی و خدمات وابسته ایران، با تمرکز بر تجربه فعالان بخش خصوصی در روزهای جنگ، از ضعف آمادگی لجستیکی کشور برای مواجهه با اختلال در مسیرهای حمل و نقل سخن گفت.
وی تصریح کرد که زنجیره لجستیک کشور در جریان جنگ غافلگیر شد و پیش‌بینی‌های لازم برای استفاده از مسیرها و ظرفیت‌های جایگزین به اندازه کافی انجام نشده بود.
پل‌مه برای تشریح این مسئله به تجربه بندر کراچی پاکستان اشاره کرد؛ بندری که می‌توانست یکی از مسیرهای جایگزین برای انتقال محموله‌های ایران باشد، اما نبود هماهنگی‌های لازم و مشکلات اجرایی مانع استفاده مطلوب از این ظرفیت شد.
به گفته وی، در شرایطی که مسیرهای اصلی حمل کالا با محدودیت مواجه می‌شوند، وجود توافق‌های از پیش تعیین شده با کشورهای همسایه و دسترسی به ظرفیت‌های بندری و لجستیکی منطقه اهمیت ویژه‌ای پیدا می‌کند.
دبیرانجمن کشتیرانی تأکید کرد که ایران باید پیش از وقوع بحران، مسیرهای جایگزین انتقال کالا را شناسایی و برای استفاده از آنها برنامه‌ریزی عملیاتی کند.
خجسته: مدیریت بحران نیازمند دستورالعمل و تقسیم مسئولیت مشخص است
علیرضا خجسته در این میزگرد، موضوع آمادگی سازمانی و هماهنگی دستگاه‌های مسئول را مورد توجه قرار داد.
وی با اشاره به حادثه انفجار بندر شهید رجایی در اردیبهشت ۱۴۰۴ توضیح داد که این حادثه و رویدادهای پس از آن، ضرورت بازنگری در سازوکارهای مدیریت شرایط اضطراری را آشکار کرده است.
خجسته از اقدام برای تدوین دستورالعمل‌های مرتبط با مدیریت بحران سخن گفت و توضیح داد که مشخص شدن مسئولیت سازمان‌ها و نحوه همکاری دستگاه‌های مختلف، از الزامات مدیریت مؤثر شرایط غیرعادی است.
به گفته وی، در شرایط اضطراری باید وظایف دستگاه‌ها، شیوه تصمیم‌گیری و فرآیند هماهنگی به‌روشنی تعیین شده باشد تا اقدامات اجرایی با تأخیر و تداخل مسئولیت‌ها مواجه نشود.
او همچنین بر ضرورت همکاری میان سازمان بنادر، دستگاه‌های اجرایی و سایر نهادهای مسئول در زمان بحران تأکید کرد.
هشدار پل‌مه درباره اختلال اینترنت و توقف فرآیندهای تجاری
یکی از مهم‌ترین محورهای سخنان مسعود پل‌مه، پیامدهای محدودیت دسترسی به اینترنت بین‌المللی برای فعالیت شرکت‌های کشتیرانی بود.
وی توضیح داد که شرکت‌های فعال در حمل و نقل دریایی برای انجام عملیات روزمره خود به ارتباط با خطوط کشتیرانی خارجی، نمایندگان بین‌المللی و سامانه‌های تبادل اطلاعات نیاز دارند.
به گفته دبیر انجمن کشتیرانی، در جریان جنگ، اختلال در دسترسی به اینترنت بین‌المللی موجب شد فرآیندهایی مانند تبادل اسناد، دریافت اطلاعات محموله‌ها و هماهنگی عملیات حمل و ترخیص کالا با مشکل مواجه شود.
پل‌مه تأکید کرد که ارتباطات بین‌المللی برای فعالیت کشتیرانی یک ضرورت عملیاتی است و بدون آن، بخشی از فرآیندهای تجاری و لجستیکی کشور مختل می‌شود.
وی همچنین به مشکلات ناشی از نبود دسترسی پایدار به اطلاعات و سامانه‌های مورد نیاز فعالان اقتصادی اشاره کرد.
پوشش بیمه جنگ به یکی از چالش‌های حمل و نقل دریایی تبدیل شد
موضوع بیمه خطر جنگ نیز از دیگر محورهای مطرح شده از سوی دبیر انجمن کشتیرانی بود.ایشان با اشاره به افزایش هزینه پوشش بیمه‌ای کشتی‌ها در شرایط جنگی توضیح داد که محدودیت‌های شرکت‌های بیمه بین‌المللی، هزینه حمل کالا به بنادر ایران را افزایش داده است.
وی در این بخش به پیگیری‌های انجمن کشتیرانی برای کاهش مشکلات بیمه‌ای و ایجاد سازوکارهایی برای حمایت از فعالیت شرکت‌های حمل و نقل دریایی اشاره کرد.
به گفته پل‌مه، افزایش هزینه بیمه و محدودیت پوشش خطر جنگ می‌تواند بر تصمیم شرکت‌های کشتیرانی برای ورود به بنادر منطقه تأثیر بگذارد و در نهایت هزینه تجارت خارجی را افزایش دهد.
رسوب کالا، ظرفیت عملیاتی بنادر را محدود می‌کند
دبیر انجمن کشتیرانی در بخش دیگری از گفت‌وگو، به مسئله رسوب کالا و تأثیر آن بر عملکرد بنادر پرداخت.وی با اشاره به افزایش زمان توقف کالا در محوطه‌های بندری توضیح داد که نگهداری طولانی‌مدت محموله‌ها، علاوه بر تحمیل هزینه به صاحبان کالا، بخشی از ظرفیت بنادر را نیز اشغال می‌کند.پل‌مه تأکید کرد که در شرایط بحران، سرعت خروج کالا از بنادر اهمیت بیشتری پیدا می‌کند و فرآیندهای اداری و اجرایی باید به گونه‌ای تنظیم شوند که از انباشت محموله‌ها جلوگیری شود.
وی همچنین به مشکلات مرتبط با کانتینرهای رسوب کرده و ضرورت هماهنگی بیشتر میان دستگاه‌های مسئول برای تسهیل خروج کالا اشاره کرد.
راستاد: عملکرد بنادر را باید با سرعت گردش کالا سنجید
محمد راستاد نیز در بخش دیگری از میزگرد، بر ضرورت تغییر معیارهای ارزیابی عملکرد بنادر تأکید کرد.
وی توضیح داد که صرف برخورداری از تجهیزات و ظرفیت تخلیه و بارگیری، نشان‌دهنده عملکرد مطلوب یک بندر نیست و باید شاخص‌هایی مانند سرعت گردش کالا، زمان توقف محموله‌ها و کارایی فرآیندهای عملیاتی نیز مورد توجه قرار گیرد.
به اعتقاد راستاد، کاهش زمان توقف کالا و تسریع در فرآیندهای تخلیه و انتقال محموله‌ها می‌تواند ظرفیت واقعی بنادر را افزایش دهد؛ بدون آنکه لزوماً به توسعه گسترده زیرساخت‌های فیزیکی نیاز باشد.
او همچنین بر ضرورت هماهنگی میان بخش‌های مختلف زنجیره حمل و نقل برای جلوگیری از ایجاد گلوگاه‌های عملیاتی تأکید کرد.
خجسته: تجربه جنگ باید به برنامه‌های عملیاتی تبدیل شود
علیرضا خجسته با اشاره به تجربه‌های به دست آمده از حوادث و شرایط اضطراری، بر ضرورت استفاده از این تجربیات در اصلاح برنامه‌های مدیریت بحران تأکید کرد؛وی توضیح داد که دستورالعمل‌ها و برنامه‌های اضطراری باید متناسب با شرایط واقعی بنادر تدوین شوند و همکاری دستگاه‌های مسئول نیز در آنها پیش‌بینی شده باشد.
خجسته همچنین به اهمیت آمادگی نیروی انسانی، هماهنگی میان بخش‌های مختلف و استمرار فعالیت‌های ضروری بندری در شرایط غیرعادی اشاره کرد.
از دیدگاه وی، تجربه حوادث گذشته زمانی می‌تواند به افزایش تاب‌آوری بنادر منجر شود که نتایج آن در برنامه‌ریزی‌ها و اقدامات اجرایی آینده مورد استفاده قرار گیرد.
آنچه از این میزگرد می‌توان نتیجه گرفت، ضرورت تبدیل تجربه‌های جنگ به برنامه‌های اجرایی مشخص است؛ برنامه‌هایی که پیش از وقوع بحران بعدی، مسیرهای جایگزین حمل کالا، مسئولیت دستگاه‌ها و شیوه استمرار عملیات بندری را روشن کنند.
منبع: ماهنامه «بندر و دریا»، نشریه سازمان بنادر و دریانوردی، میزگرد «از غافلگیری لجستیکی تا ایستادگی بندری»، صفحات ۲۶ تا ۳۳.
بازنویسی و تنظیم خبری: سی‌نیوز.
نظرات بسته شده است، اما بازتاب و پینگ باز است.