نانِ توافق در تور صیادان!؟
سی نیوز-*سالهاست که وقتی صحبت از رقابت چابهار ایران و گوادر پاکستان میشود، ذهنها به سمت یک دوئل ترانزیتی میان هند و چین میرود؛ روایتی کلیشهای از اسکلههای بتنی و جرثقیلهای غولپیکر کانتینری. اما در سایه این هیاهوی رسانهای، نبردی بسیار حیاتیتر، ملموستر و پنهان در جریان است که مستقیماً به سفره و معیشت ساحلنشینان مکران متصل است؛ جنگ بر سر تصاحب ذخایر آبزیان و صید تنماهی در شمال اقیانوس هند. این نبرد، فراتر از یک رقابت ساده شیلاتی، یک رویارویی تمامعیار میان دو تفکر سنتی و مدرن بر سر منابع زنده دریاست.
در یک سوی این میدان، ناوگان مدرن و صنعتی چین مستقر در بندر گوادر پاکستان قرار دارد که مجهز به پیشرفتهترین رادارهای ماهییاب (سونار) و سیستمهای پیشبینی ماهوارهای است. این تکنولوژی پیشرفته به چینیها اجازه میدهد گلههای بزرگ تنماهی را دقیقاً پیش از ورود به آبهای سرزمینی ایران ردیابی و با تورهای عظیم خود جارو کنند. این اقدام عملاً یک «دیوار نامرئی تکنولوژیک» در مرز دریایی ایجاد کرده که مانع رسیدن ماهیها به تور صیادان بومی ایران در چابهار و کنارک میشود؛ چالشی جدی که در سالهای اخیر صید سنتی ما را در توبره چالشهای بزرگی انداخته بود.
علاوه بر این مزیت تکنولوژیک، بحران و درگیریهای نظامی چند ماه گذشته در منطقه، دست بالا را در صیادی کاملاً به بندر همسایه یعنی گوادر داده بود. در روزهای اوج تنش، خطوط اقیانوسی به دلیل ریسکهای بالای امنیتی و بیمههای کلان جنگی، عملاً برای صیادان ایرانی ناامن شده بود. در این میان، گوادر به عنوان یک نقطه امن عمل میکرد؛ تا جایی که حتی در طول دوران جنگ، بسیاری از محمولههای صید شده و بارهای دریایی که پیش از این راهی ایران میشدند، به ناچار به بندر گوادر میرفتند و در آنجا تخلیه میشدند تا بعداً به طرق دیگر وارد ایران شوند. این جابهجایی، رونق صیادی و تجاری چابهار را به شدت زیر سایه رقیب پاکستانیاش برده بود.
اما درست در زمانی که به نظر میرسید لنجهای ایرانی بازی را به فناوری و شرایط ژئوپلیتیکی بادآورده چین و پاکستان در همسایگی خود باختهاند، متغیر سیاسی جدیدی به نام «توافق پسابحران و بازگشایی اقیانوسی» معادلات را دگرگون کرد. در ماههای گذشته به دلیل همین تنشهای شدید نظامی در دریای عمان و شمال اقیانوس هند، امنیت دریانوردی برای شناورهای کوچک به شدت مخدوش شده بود. لنجهای صیادی ایران به دلیل هراس از درگیریها، خطر توقیف و هزینههای سرسامآور، مجبور بودند صید خود را به آبهای ساحلی محدود کنند؛ یعنی دقیقاً همان منطقهای که پیشتر توسط ناوگان صنعتی چین تخلیه شده بود.
حالا با فروکش کردن سایه جنگ و امضای این توافق تازه، لنجها و کشتیهای صیادی مکران در آستانه یک بازگشت بزرگ به اقیانوس قرار گرفتهاند. اگرچه شناورها هنوز در لنگرگاهها مشغول تجهیز، سوختگیری و تدارک آذوقه برای سفرهای طولانی هستند و پروانههای خود را به طور رسمی برای حرکت روشن نکردهاند، اما بزرگترین مانع ژئوپلیتیکی آنها برطرف شده است. این توافق تازه، حکم یک تنفس مصنوعی را برای اقتصاد دریامحور جنوب شرق کشور دارد و پتانسیل این را ایجاد کرده که صیادان ایرانی پس از ماهها بلاتکلیفی، به زودی و بدون واهمه از مزاحمتهای نظامی، راهی آبهای آزاد بینالمللی شوند.
این فرصتِ حرکت پساتوافق، میتواند پاتکی جدی به انحصار شیلاتی چین در منطقه باشد. صیادان ایرانی که به صبوری و سفرهای طولانیمدت شهرهاند، به محض خروج از بنادر میتوانند با عبور از سد مرزی گوادر، مستقیماً به سمت حیاط خلوت سنتی خود در شمال اقیانوس هند و حتی خطوط ساحلی شرق آفریقا حرکت کنند. این بازگشتِ برنامهریزیشده به اقیانوس، نهتنها دسترسی به منابع بکر تنماهی را دوباره ممکن میسازد، بلکه میتواند چرخ کارخانههای کنسروسازی و صنایع تبدیلی مکران را با محصول باکیفیت و اصیل ایرانی به حرکت درآورد و وابستگی صید ما به بنادر همسایه را کاهش دهد.
با این حال، باز شدن قفل مسیرهای سیاسی تنها قدم اول است؛ روی کاغذ همهچیز حل شده اما در عمل، سفر به آبهای دور با لنجهای سنتی فایبرگلاس، فرآیندی پرمخاطره، طولانی و فرساینده است. برای عبور از این بنبست و برتری در این مسابقه، بررسی مدلهای موفق جهانی نشان میدهد که صیادی اقیانوسی دیگر با ابزارهای سنتی قابل مدیریت نیست. به عنوان نمونه، الگوبرداری از «صنعت صید اقیانوسی ژاپن و کره جنوبی» که از طریق تشکیل تعاونیهای مدرن، لنجهای سنتی را به کشتیهای پشتیبان منجمدکننده متصل کردهاند، میتواند مسیر جدیدی برای مکران باشد. همچنین پیادهسازی مدل «مدیریت مشترک ذخایر آبزیان در تجربه مجمعالجزایر اقیانوس آرام (PNA)» نشان میدهد که میتوان با دیپلماسی شیلاتی فعال، سهمیهبندی عادلانهای برای صید در آبهای مشترک بینالمللی با همسایگان تعریف کرد تا از غارت یکطرفه ذخایر جلوگیری شود.
نظرات بسته شده است، اما بازتاب و پینگ باز است.