پیوند گمشده دریا و امنیت غذایی
سی نیوز-* در گفتمان رسمی توسعه، «دریا» اغلب مترادف با نفت، بندر و تجارت دیده میشود؛ گویی کارکرد آن به پهلو گرفتن کشتیها و صادرات انرژی محدود است. این در حالی است که در بسیاری از کشورهای ساحلی، دریا نقشی فراتر دارد و بهعنوان یکی از پایههای امنیت غذایی شناخته میشود. در کشور ما اما کشاورزی ساحلی همچنان یک مفهوم حاشیهای و اجرانشده باقی مانده است.
سواحل جنوبی کشور بهویژه سواحل مکران، از مجموعهای از مزیتهای کمنظیر برخوردارند؛ خاک حاصلخیز، اقلیم گرم، طول دوره کشت، دسترسی به منابع آبی و امکان استفاده از فناوریهای نوین کشاورزی. با این حال این ظرفیتها نه در سیاستهای کلان کشاورزی جایگاه روشنی دارند و نه در برنامههای توسعه دریامحور بهطور جدی دیده میشوند.
دریا؛ منبع غذا یا فقط مسیر تجارت؟
در شرایطی که امنیت غذایی به یکی از مسائل راهبردی کشور تبدیل شده، تمرکز سیاستها همچنان بر کشاورزی داخلی خشکیمحور و پرمصرف آب است. این در حالی است که کشاورزی ساحلی میتواند با الگوهای نوین، مصرف آب را کاهش داده و تولید محصولات خاص، صادراتمحور و مقاوم به شوری را امکانپذیر کند.
بسیاری از کشورها با تکیه بر کشاورزی ساحلی، هم نیاز داخلی خود را تأمین کردهاند و هم به بازیگران مهم بازار غذا تبدیل شدهاند.
حلقه مفقوده سیاستگذاری
مشکل اصلی کشاورزی ساحلی در ایران نبود زمین یا آب نیست؛ بلکه نبود تصمیم و مدل اجرایی است. هنوز مشخص نیست متولی اصلی این نوع کشاورزی کدام نهاد است، چه مشوقهایی برای سرمایهگذاری وجود دارد و نقش مردم بومی در این زنجیره چیست. در نتیجه، سواحل کشور یا بلااستفاده ماندهاند یا صرفاً در اختیار پروژههای غیرمولد قرار گرفتهاند.
مردم بومی؛ بازیگران غایب
کشاورزی ساحلی، بدون مشارکت جوامع محلی نه پایدار است و نه موفق. تجربههای پراکنده نشان میدهد هر جا مردم بومی وارد فرآیند تولید شدهاند، اشتغال پایدار و مهاجرت معکوس شکل گرفته است. با این حال نبود آموزش، حمایت فنی و دسترسی به بازار باعث شده این ظرفیت انسانی همچنان مغفول بماند.
دانشگاه و دانشبنیانها کجای کارند؟
کشاورزی ساحلی، برخلاف تصور سنتی یک فعالیت کاملاً دانشبنیان است؛ از مدیریت شوری خاک و آب گرفته تا انتخاب گونههای مناسب و استفاده از فناوریهای نو. با وجود تأکید بر اقتصاد دانشبنیان، پیوند میان دانشگاه، پژوهش و سواحل کشور هنوز شکل نگرفته و دستاوردهای علمی به پروژههای عملیاتی تبدیل نشدهاند.
در شرایطی که کشور با چالش همزمان کمآبی، بیکاری و تهدید امنیت غذایی روبهروست، نادیده گرفتن کشاورزی ساحلی بهمعنای از دست دادن یک فرصت راهبردی است. دریا فقط مسیر عبور کالا نیست؛ میتواند منبع تولید غذا، اشتغال و پایداری اقتصادی باشد.
تا زمانی که کشاورزی ساحلی بهعنوان بخشی جدی از سیاستهای ملی دیده نشود، پیوند میان دریا و امنیت غذایی همچنان گمشده باقی خواهد ماند.
نظرات بسته شده است، اما بازتاب و پینگ باز است.