زلزله در زنجیره تامین خاورمیانه!بررسی تازه ترین گزارش انجمن کشتیرانی اردن
سی نیوز-* تشدید تنشهای امنیتی، حملات موشکی و دزدیهای دریایی در آبراههای استراتژیک خاورمیانه، مبادلات تجاری بینالمللی را وارد فاز جدیدی از بحران کرده است. بر اساس تازهترین گزارش انجمن کشتیرانی اردن (JSA)، تغییر مسیر گسترده خطوط بزرگ کشتیرانی جهان، افت بیسابقه تردد از تنگه هرمز و جهش چشمگیر هزینههای حملونقل، گواهی بر تغییر معادلات ژئوپلیتیک و اقتصادی در خطوط مواصلاتی منطقه است.
تنگه هرمز در انزوا؛ دگرگونی در نقشههای دریانوردی بینالمللی
نگاهی به دادههای آماری ثبتشده از ابتدای سال تا نیمه اوت ۲۰۲۶ نشان میدهد که گلوگاههای دریانوردی خاورمیانه دستخوش تحولات ساختاری شدهاند. شوکآورترین داده این گزارش مربوط به تنگه هرمز است؛ جایی که میزان تردد شناورها با ناپدید شدن بیش از ۱۳ هزار فروند کشتی، از ۱۸,۳۱۷ فروند در مدت مشابه سال گذشته به تنها ۴,۶۸۰ فروند سقوط کرده است. این کاهش شدید و ۷۴ درصدی، نشاندهنده ریسکهای حاد امنیتی و گریز غولهای کشتیرانی از ورود به خلیج فارس است. در مقابل، عبور شناورها از دماغه امید نیک در آفریقای جنوبی به ۲۰,۸۰۰ فروند رسیده که اثباتکننده ترجیح خطوط بینالمللی برای تحمل مسیرهای طولانیتر اما امنتر است.
ناامنی موازی؛ سرقت مسلحانه در خلیج عدن و حملات موشکی در هرمز
این چرخش بزرگ جغرافیایی، نتیجه بیواسطه موج تازه ناامنی در دریاست. گزارشهای آژانس عملیات تجارت دریایی بریتانیا (UKMTO) حاکی از وخامت شدید شرایط امنیتی است. تنها در فاصله بین ۱۷ تا ۲۰ اوت ۲۰۲۶، زنجیرهای از حوادث خطرناک رخ داده است؛ از تصرف یک تانکر نفتی در ۱۳۶ مایلی شرق المکلا توسط شش فرد مسلح و ربایش آن به سمت سومالی گرفته، تا اصابت پرتابههای ناشناس به کشتیهای تجاری در تنگه هرمز و جنوب شرق مخا (یمن). این حوادث که منجر به نابودی کامل یک کشتی باری و مجروح شدن چندین خدمه شده، پیام روشنی به غولهای کشتیرانی ارسال کرده است: آبهای منطقه همچنان در وضعیت فوقالعاده قرار دارند.
پاسخ غولهای کشتیرانی؛ موج جریمههای اضطراری و اعلام شرایط «قوه قهریه»
خطوط بزرگ کانتینری در مواجهه با این ریسکها، خطمشیهای عملیاتی خود را دستخوش تغییرات بنیادین کردهاند. شرکت Hapag-Lloyd مقررات سختی را برای ترانزیت بار از جده به کشورهای خلیج فارس وضع کرده و هزینههای جابجایی کالاهای خطرناک (DGP) را ۱,۰۰۰ دلار افزایش داده است. شرکت Maersk تمامی بوکینگهای یخچالی و کالاهای خطرناک را به مقصد بیشتر کشورهای منطقه تعلیق نموده و برای جده جریمه اضطراری ۳,۸۰۰ دلاری تعیین کرده است. از سوی دیگر، شرکتهای بزرگ نظیر CMA CGM و ONE هزینههای سنگین سوخت اضطراری (EFS) وضع کردهاند و شرکت Regional Container Lines (RCL) با اعلام رسمی شرایط «قوه قهریه» (Force Majeure)، سفرهای خود در مسیر چین-دریای سرخ را لغو کرده است.
خلیج فارس در وضعیت هشدار؛ از سیستمهای مختلشده GPS تا پلهای زمینی
این شرایط اضطراری، بنادر خلیج فارس را نیز به شدت تحت تأثیر قرار داده است. بنادر کویت و برخی پایانههای امارات سطح امنیتی خود را به ISPS Level 2 ارتقا دادهاند. در بنادر عمان مانند میناء الفحل، تداوم اختلالات شدید بر روی سیستمهای GPS کشتیها، مقامات را مجبور ساخته تا استفاده از سیستمهای سنتیتر (Doppler log) را الزامی کنند. در بحرین، عملیات پالایشگاهی BAPCO متوقف شده و فعالیتهای بندری به ۱۲ ساعت در روز محدود گردیده است. در این میان، خطوط کشتیرانی مانند MSC برای دور زدن ممنوعیتها و ناامنیها، مجبور به ایجاد «پلهای زمینی» از جده تا دمام و سپس ارسال بار با شناورهای فیدر کوچکتر به امارات، قطر و کویت شدهاند.
جهش خیرهکننده بندر عقبه؛ تبدیل اردن به شاهراه ترانزیتی جدید عراق
در میان این آشفتهبازار منطقهای، بندر عقبه اردن به یک برنده بزرگ استراتژیک تبدیل شده است. با وجود اختلال در برنامه زمانی حرکت کشتیها، عملکرد ترمینال کانتینری عقبه (ACT) در ۷ ماهه اول سال ۲۰۲۶ نشاندهنده یک جهش بیسابقه است. حجم ترانزیت کانتینری در این بندر با رشد شگفتانگیز ۱۶۱.۱ درصدی به بیش از ۸۰ هزار TEU رسیده است. این بندر عملاً به دروازه اصلی ورود کالاهای اساسی به عراق تبدیل شده، به طوری که ترانزیت کانتینرهای یخچالی وارداتی ۵۴۶٪ و تردد کامیونهای بارگیریشده از مرز الكرامة به سمت عراق ۱۴۸.۹٪ رشد داشته است. همچنین انباشت ترافیک در بنادر عربستان، شرکتهای حمل خودرو (Ro-Ro) مانند Höegh را مجبور ساخته تا بیش از ۱۱ هزار خودروی ترانزیتی را به سمت بندر عقبه هدایت کنند.
نظرات بسته شده است، اما بازتاب و پینگ باز است.