سی نیوز-سرویس بین الملل-* بازار جهانی نفتکشها در 48 ساعت گذشته تحت تأثیر مستقیم تحولات امنیتی در تنگه هرمز، وارد یکی از پرتنشترین مقاطع خود در سالهای اخیر شده است؛ بهگونهای که شاخصهای کلیدی این بازار از یک «شوک عملیاتی و قیمتی همزمان» حکایت دارد. تازهترین دادهها نشان میدهد نرخ کرایه حمل در برخی مسیرهای حساس تا ۴ تا ۵ برابر افزایش یافته و درآمد روزانه نفتکشهای غولپیکر (VLCC) در مواردی از ۲۰۰ تا ۳۰۰ هزار دلار عبور کرده است؛ رقمی که در شرایط عادی در محدوده ۵۰ تا ۶۰ هزار دلار قرار داشت. این جهش ناگهانی، بازار را عملاً از تعادل خارج کرده و هزینه حمل هر بشکه نفت را بهطور قابل توجهی افزایش داده است.
در این میان، جایگاه ژئوپلیتیکی ایران در تنگه هرمز بهعنوان یکی از حیاتیترین گلوگاههای انرژی جهان، بار دیگر به کانون توجه بازارها بازگشته است. در شرایط فعلی، فضای نااطمینانی ناشی از تحولات پیرامونی این گذرگاه، باعث شده تصمیمگیری شرکتهای کشتیرانی و معاملهگران انرژی بهشدت تحت تأثیر «ریسک ایران» قرار گیرد؛ عاملی که اکنون به یکی از متغیرهای تعیینکننده در قیمتگذاری حمل نفت تبدیل شده است.
در سمت عرضه، بازار با کاهش محسوس ظرفیت مواجه شده است. برآوردها نشان میدهد تعداد نفتکشهای فعال در برخی مسیرهای پرریسک تا ۴۰ درصد کاهش یافته و در کلاسهایی مانند Aframax این افت حتی به ۶۰ تا ۷۰ درصد نیز رسیده است. در بخش VLCC نیز کاهش عرضه به حدود نصف ظرفیت معمول رسیده که نشاندهنده خروج گسترده ناوگان از مناطق پرتنش است. افزایش هزینههای بیمه جنگ (War Risk ) که در برخی موارد تا چند برابر رشد کرده، بههمراه نگرانیهای امنیتی، باعث شده بسیاری از مالکان کشتیها از ورود به این مسیرها خودداری کنند؛ مسئلهای که عملاً به یک «گلوگاه عرضه» در بازار تبدیل شده است.
همزمان، تغییر در جغرافیای تجارت جهانی نفت نیز به تشدید بحران دامن زده است. با محدود شدن عبور از خلیج فارس، خریداران آسیایی و اروپایی بهطور فزایندهای به سمت منابع جایگزین در آمریکا، برزیل و غرب آفریقا سوق پیدا کردهاند. این تغییر مسیرها، فاصله حمل را بهطور متوسط ۳۰ تا ۴۰ درصد افزایش داده و شاخص «تن-مایل» را بهشدت بالا برده است. بهعبارت دیگر، حتی در صورت ثابت ماندن حجم تجارت، نیاز به کشتی بهدلیل طولانیتر شدن مسیرها بهطور قابل توجهی افزایش یافته و فشار مضاعفی بر ناوگان موجود وارد کرده است.
در چنین شرایطی، تحلیلگران از ورود بازار به فاز «بیسابقه» سخن میگویند؛ فازی که در آن مدلهای سنتی پیشبینی عملاً کارایی خود را از دست دادهاند. ترکیب سه عامل اصلی شامل اختلال ژئوپلیتیکی در یکی از حیاتیترین گلوگاههای انرژی جهان، کاهش واقعی عرضه کشتی و افزایش ناگهانی تقاضای حمل در مسیرهای جایگزین، موجب شده بازار با نوسانات شدید و پیشبینیناپذیر مواجه شود. حتی برخی گزارشها از افزایش چند برابری حق بیمه جنگ و رشد قابل توجه هزینههای عملیاتی کشتیها در همین بازه کوتاه حکایت دارد.
پیامدهای این تحولات بهسرعت در اقتصاد جهانی در حال انعکاس است. افزایش نرخ حمل، هزینه تمامشده نفت را بالا برده و میتواند به رشد قیمت فرآوردههای نفتی در بازارهای مصرف منجر شود. در عین حال، فشار مضاعف بر زنجیره تأمین و افزایش ریسکهای لجستیکی، احتمال بروز موجهای جدید تورمی در اقتصادهای واردکننده انرژی را تقویت کرده است. در مجموع، بازار نفتکشها اکنون در نقطهای قرار دارد که «متغیر ایران» به یکی از عوامل کلیدی تعیین مسیر آن تبدیل شده و تداوم این وضعیت میتواند نهتنها به تثبیت یک دوره «هزینههای بالا و ریسک شدید» منجر شود، بلکه حتی ساختار تجارت جهانی انرژی را در میانمدت دستخوش تغییرات اساسی کند.
نظرات بسته شده است، اما بازتاب و پینگ باز است.