از خزر تا خلیج فارس؛ جای خالی «استارتآپ ها» در هزاران کیلومتر ساحل
سینیوز– ایران کشوری است با هزاران کیلومتر ساحل؛ از خزر تا خلیج فارس و دریای عمان. کشوری که بیش از ۹۰ درصد تجارت خارجیاش از مسیر دریا انجام میشود. با این حال در نقشه نوآوری و استارتآپهای دریایی جهان نام ایران پررنگ نیست. آنچه در بنادر و صنایع وابسته به دریا دیده میشود بیشتر شرکتهای پروژهمحور و هستههای فناور کوچک است؛ نه استارتآپهایی که با فناوریهای نو، ترافیک بندری را مدیریت کنند، مصرف سوخت کشتیها را کاهش دهند یا گرههای لجستیکی را در مقیاس ملی و منطقهای باز کنند.مسئله این نیست که ایران هیچ فعالیت فناورانه دریایی ندارد؛ مسئله این است که نوآوری دریایی در کشور هنوز به «جریان استارتآپی» تبدیل نشده است.
تحریم، تنها متهم نیست
در نگاه اول، انگشت اتهام به سمت تحریمها میرود؛ مانعی که سرمایه خارجی را دور کرده و دسترسی به فناوری را محدود ساخته است. اما واقعیت این است که نبود استارتآپ دریایی، مسئلهای قدیمیتر از تحریمهای اخیر است. حتی در سالهایی که فشارهای بینالمللی کمتر بود، اقتصاد دریا در ایران هرگز به زیستبومی برای نوآوری تبدیل نشد. گویی از ابتدا کسی انتظار نداشت در بندر و کشتیرانی ایدهای نو متولد شود.
صنعتی که نیازی به نوآوری احساس نمیکند
اقتصاد دریایی ایران سالهاست دولتی اداره میشود؛ از بنادر و کشتیرانی گرفته تا بخش بزرگی از لجستیک. در چنین ساختاری رقابت معنای روشنی ندارد و بهرهوری الزام نیست. وقتی درآمد و بقا به تصمیمات اداری گره خورده، چه نیازی به استارتآپی است که هزینه را کم کند یا سرعت را بالا ببرد؟ نوآوری پیش از آنکه قربانی تحریم شود، قربانی نبود تقاضاست.
مسئلهای که دیده نمیشود
استارتآپها معمولاً از دل یک «درد واقعی» بیرون میآیند؛ تأخیر در ترخیص، صف کشتیها، مصرف بالای سوخت یا آلودگی محیطزیست. اما در در کشور ما بسیاری از این دردها یا اندازهگیری نمیشوند یا بهجای حل شدن تحمل میشوند. وقتی زمان خواب کشتی یا هزینه تأخیر شفاف نیست، چه کسی حاضر است برای حل آن سرمایهگذاری کند؟
دانشگاهها؛ جزیرههای جدا از دریا
دانشگاهها هر سال صدها فارغالتحصیل مهندسی دریا، مکانیک و فناوری اطلاعات تحویل بازار میدهند. اما این دانش کمتر به اسکله و بندر راه پیدا میکند. پایاننامهها خاک میخورند و صنعت راه خود را میرود. حلقهای که باید دانشگاه را به بازار وصل کند سالهاست مفقود شده است.
سرمایهای که راهش را کج میکند
سرمایهگذاران جسور، بهدنبال بازگشت سریع و ریسک قابل پیشبینیاند. طبیعی است که فینتک و تجارت دیجیتال جذابتر از بندر و کشتی باشد؛ جایی که مجوزها پیچیده، قراردادها مبهم و تضمینی برای خرید محصول وجود ندارد. در غیاب حمایت هدفمند دولت استارتآپ دریایی از همان ابتدا بازنده است.
حکمرانی جزیرهای، نوآوری سرگردان
اقتصاد دریا در ایران متولی واحد ندارد. سازمانهای متعدد، هرکدام بخشی از دریا را در اختیار دارند، بیآنکه نقشهای مشترک داشته باشند. استارتآپی که بخواهد در بندر فعالیت کند، نمیداند در کدام اتاق را باید بزند و از کدام قانون عبور کند. این سردرگمی، قاتل خاموش نوآوری است.
پایان باز
نبود استارتآپ دریایی در کشور نه یک تصادف است و نه صرفاً نتیجه تحریم. این غیبت حاصل سالها بیتوجهی به اقتصاد دریا بهعنوان عرصهای برای خلق ارزش، دانش و فناوری است. تا وقتی دریا در سیاستگذاری فقط «مسیر عبور کالا» باشد و نه «میدان نوآوری»، بعید است موج استارتآپها به سواحل ایران برسد.
نظرات بسته شده است، اما بازتاب و پینگ باز است.