افزایش راندمان بنادر نظام یکپارچه مدیریتی می‌خواهد

بنادر ایران، با وجود اینکه چرخه حمل و نقل را بدون نقصان جدی پوشش می دهد اما از یک نابسامانی های بسیار ساختاری رنج می برد. بخش عمده ای از این نقصان، فقدان شبکه ای عمل کردن و عدم یکپارپگی مدیریتی و نرم افزاری است که چرخه عملیات تخلیه و بارگیری را دچار اختلال کرده است.
به گزارش سی نیوز، مدیر عامل صندوق توسعه صنایع دریایی به موضوع درون سازمانی و بیرون سازمانی نهاد متولی حمل و نقل دریایی پرداخته و معتقد است در نهایت اگر می خواهیم به رقابت با دیگر کشورهای منطقه بپردازیم باید مدیریت و اداره بنادر به بخش خصوصی واقعی و قوی واگذار شود و ایجاد و توسعه بنادر نسل سوم و چهارم در دستور قرار گیرد. توسعه بنادر مکانیزه برنامه ریزی شود و نقش دولت به برنامه ریزی کلان، نظارت و تنظیم گری تغییر یابد. در خارج از حوزه بنادر نیز باید موضوعات مختلفی برنامه ریزی شود از جمله اینکه شبکه حمل و نقل داخل کشور متناسب با توسعه بنادر برنامه ریزی شده و به اجرا درآید. مشروح گفت‌و‌گوی مانا با حسین ابراهیم زاده فاضل را می‌خوانید:
با روی کار آمدن دولت یازدهم و امیدهایی که با آمدن این دولت زنده شد ارزیابی شما از عملکردمتولی دولتی حوزه بنادر و دریانوردی در این دوره چگونه است؟
سازمان بنادر ارگانی بسیار کلیدی در توسعه دریایی و به تبع آن در توسعه کشور است. هم اکنون حدود90درصد صادرات و واردات کشور از طریق بنادر صورت می گیرد؛ بنابراین بنادر دروازه‌های اصلی تجارت کشور هستند و توسعه بنادر می‌تواند موجب توسعه جهشی کشور شود. بر این اساس در توسعه بنادر باید طوری برنامه ریزی کنیم که به اهداف چشم انداز نظام، یعنی اول شدن در منطقه دست پیدا کنیم. اگر محدوده نگاهمان را فقط به منطقه خلیج فارس محدود کنیم می بینیم که در سالیان اخیر پنجم یا ششم بوده ایم. درحالی که بندر جبل علی بزرگترین بندر دبی و منطقه خاورمیانه است که طبق گزارشات منتشره در سال 2013 بالغ بر 13 میلیون TEU در آن تخلیه و بارگیری شده است و هدف گذاری این بندر برای سال 2016 بالغ بر 16 میلیون TEU است در صورتی که بندر شهید رجایی با اجرا و اتمام فاز دوم به ظرفیت 6 میلیون در سال می رسد. بنابراین ما فاصله زیادی با منطقه هدف خود پیدا کرده ایم که البته بخشی از این توسعه نیافتگی مربوط به سازمان بنادر و بخشی از آن مربوط به بیرون سازمان بنادر است. اگرچه، تخلیه و بارگیری نیز به تنهایی نمی تواند پاسخ گویی جهش های مورد نیاز در توسعه باشد و مفاهیمی از قبیل پارک‏های لجستیک نیز، می بایست در این زمینه مورد توجه قرار گیرد که خود محرک توسعه بنادر است. مفهومی که خوشبختانه در سازمان بنادر کم کم مورد توجه قرار گرفته است.
 چرا سازمان نتوانسته به این اهداف دست پیدا کند؟
همانطور که عرض کردم بخشی از موضوعات مربوط به بیرون سازمان بنادر است، به عنوان مثال تا وقتی که در کشور سند جامع حمل و نقل تدوین و تصویب نشود، سند جامع توسعه بنادر نمی تواند به درستی تدوین شود و یا اینکه امروزه صحبت از حمل و نقل یکپارچه است یعنی اینکه مسیر بعد از بندر تا مقصد نیز باید به نسبت بندر توسعه یافته و قابل برنامه ریزی باشد که این موضوعات مستقیما به سازمان بنادر مربوط نمی شود، لیکن مسایل متعددی نیز در درون سازمان بنادر وجود داشته و دارد که موجب توسعه نیافتگی بنادر کشور می شوند. لازم است تا اصلاحات ساختاری و فرایندی در سازمان انجام پذیرد، لازم است تا بنادر بصورت خصوصی اداره شده و شرایط خصوصی سازی در راستای اهداف کلان کشور تدوین شود، لازم است تا انتصابات شرایط احراز پست ها رعایت شوند، بنادر ما همچنان به صورت سنتی اداره می شوند. برای افزایش راندمان بنادر نیازمند استقرار نظامات یکپارچه مدیریتی، فرایندی و نرم افزاری هستیم. امروزه در بنادر پیشرفته دنیا علیرغم ظرفیت بالای تخلیه و بارگیری، هرج و مرج مشاهده نمی شود و نظم و اتوماسیون کاملی برقرار است و هر ورود و خروج کانتینر به صورت آنلاین در سیستم متمرکز ثبت می شود و معطلی و ترافیک وجود ندارد، به عنوان مثال در یکی از بنادر پیشرفته ای که 18 میلیون TEU کانتینر جابجایی دارد، چیزی در حدود 100 نفر پرسنل در بندر می توان مشاهده کرد، در مقابل در بندر شهید رجایی به عنوان بزرگترین بندر تجاری کشور به دلیل مدیریت سنتی حاکم بر این بندر شاهد بی نظمی، اتلاف منابع و معطلی بارها هستیم که موجب تحمیل هزینه های مازاد به صاحبان بار نیز می شود.
بنابراین به نظر می رسد نیازمند اصلاح اساسی در فرآیندهای مدیریت بنادر هستیم؟
بله ساختار و فرآیند باید اصلاح شوند که البته اصلاح ساختار در حال انجام است ولی مهمتر از آن اصلاح فرایندهاست. نیازمند نگاهی نو برای طرحی نو هستیم امروزه در دنیا صحبت از بنادر نسل چهارم است، پلان ما برای دستیابی به این گونه بنادر در کشور چیست؟ چه برنامه ای برای ایجاد مراکز صنعتی و تولیدی در بنادر داریم؟ برنامه های تسهیل سرمایه گذاری بخش خصوصی در بنادر چیست؟ برای واگذاری اداره بنادر به بخش خصوصی واقعی و پرهیز از تصدی گری چه برنامه ای وجود دارد؟ نگاهی به تجربیات جهانی به خوبی بیانگر مشکلات مشابه کشور ما در تمامی کشورهای در حال توسعه است. مفهومی که مطالعات خوبی بر روی آن صورت گرفته و اخیراً بانک جهانی در مستندی با نام port reform toolkit به شایستگی به آن پرداخته است. درس‌های آموخته، قطعاً چراغ راه آینده را روشنتر می کند.
به نظر شما واقعا این اراده برای خصوصی سازی وجود دارد؟
ببینید اکنون در سطح ارشد وزارت و سازمان این اراده وجود دارد، ولی این اراده نباید اراده یک یا چند نفر باشد بلکه باید به اراده سازمانی تبدیل شود، ما باید در جهت بروزرسانی بنادر و دستیابی به استانداردهای جهانی در حوزه بنادر، نقش سازمان های دولتی را به کمترین میزان ممکن برسانیم. آنها باید نقش نظارتی داشته باشند و در حوزه تصدی گری به هیچ عنوان وارد نشوند.دستیابی به این هدف البته نیازمند یک برنامه و نقشه راه کاملی است.
از سوی دیگر، یکی از مشکلات، عدم ثبات مدیریت در دو پست معاونت مهم و کلیدی در سازمان طی دو سال اخیر است که با سرپرست اداره می شوند. در این شرایط آیا می توان انتظار داشت که تلاش برای تغییرات و ایجاد تحول در این سازمان تنها در حوزه نظری و بر روی کاغذ باقی بماند؟ 
من این را قبول ندارم. البته قبل از آن ما پایداری داشتیم پس چرا اتفاقات مورد اشاره شما نیافتاده است؟ مدیریت جدید سازمان در پی تحول و تغییر است؛ در واقع هدف مدیریت ارشد این است که با این تغییرات در حوزه مدیریتی بتواندتحرک سازمان را افزایش دهد بنابراین نمی توانیم بگوییم چون تغییراتی ایجاد شده دیگر نمی توان به تحولات خوشبین بود. لیکن اساسا لازم است که نحوه انتخاب مدیران اجرایی در سازمان و نیز در کشور مورد بازبینی قرار گیرد و شرایط احراز پست ها تعریف و به اجرا گذاشته شوند.
چقدر وقت لازم است که ما بتوانیم تنها یک بندر خودمان را، (مثلاَ بندر شهید رجایی) همانند یکی از بنادر پیشرفته مثلا بوسان کره جنوبی اداره کنیم؟
باتوجه به اینکه سرمایه گذاری زیادی در بندر شهید رجایی صورت گرفته، به نظر می رسد اگر اراده ای وجود داشته باشد حداکثر طی 2 سال بشود این موضوع را سامان داد البته نه به لحاظ حجم بلکه به لحاظ فرایند ها و سیستم‌های مستقر در بندر. لیکن همانطور که عرض کردم اراده را باید بتوان در سازمان ایجاد کرد، اینکه ایجاد اراده چقدر طول می کشد جای بحث دارد.
مسئله زمان را از این جهت سوال کردم که طی دو سال گذشته به نظر می رسد هیچ اتفاق ویژه ای نیفتاده است؛ این موضوع را قبول دارید؟
نمی توان گفت هیچ اتفاق ویژه ای نیفتاده است اما می توانیم بگوییم اتفاق بزرگی رخ نداده است، اتفاقی که ما انتظار داریم. چنانچه بخواهیم در افق 1404 هاب منطقه بشویم ؛ این وجنات کنونی ما ، این را نشان نمی دهد. ما نمی توانیم بگوییم که با همان منوال سنتی گذشته مان عمل می کنیم و هاب منطقه هم می شویم. ما نیازمند همسویی بین ارکان سازمان هستیم تا بتوانیم سینرژی لازم را برای توسعه ایجاد کنیم. یکی از موضوعات مهم اینست که باید مانع انحرافاتی شد که از توسعه نیافتگی و عدم شفافیت بنادر ایجاد می شود.
در صحبت خود اشاره کردید برخی هستند که منافعشان را در این هرج و مرج نسبی که در بنادر ما حاکم هست دنبال می کنند، ماهیت این افراد چیست؟ ما دقیقاَ داریم درباره چه کسانی صحبت میکنیم؟
بالاخره هرکس می تواند باشد. کسانی که در بندر دخل و تصرفی دارند از پیمانکاران، واردکنندگان، صادرکنندگان و بعضاَ می‏توانند بعضی از افراد دست اندرکاران دولتی باشند. نمی توان به صورت دقیق کسی را متهم کرد اما بخشی از توسعه نیافتگی بنادر ما به برخی کارشکنی های اینچنینی برمی گردد.
ما همیشه از عدم شفافیت ضربه می خوریم. چون وقتی عدم شفافیت وجود دارد کسانی می توانند به مقاصد خود که در تضاد با منافع ملی است برسند ولی وقتی شفافیت و کنترل دقیق اطلاعات وجود داشته باشد، به صورت آنلاین کنترل شود، در سرورها ثبت شود، هیچ کس نمی تواند آنها را حذف کند، به محض ورود ساعت و لحظه ورود، ساعت و لحظه خروج معلوم و مشخص است. خودرویی که بار را می برد معلوم است، کشتی که آن را می آورد معلوم است، یعنی تمام اینها وقتی شفاف و آن لاین باشد احتمال سوء استفاده کمتر است و ما به سمت بنادر فول مکانیزه می رویم. این اتفاق الان نیفتاده است.
آیا شرکت های خارجی می توانند با شرکت های داخلی جوینت شوند؟
بله، اصولاَ یکی از راه حل های ما می تواند همین باشد. امکان آن وجود دارد ولی باید ضمن اینکه سرمایه گذاری در بنادر را تسهیل می کنیم، بصورت هوشمندانه جوینت شویم.
جمع بندی این بحث چگونه خواهد بود؟ اگر بخواهیم یک نتیجه اساسی بگیریم؟
به صورت خلاصه باید گفت کشور ما به لحاظ موقعیت جغرافیایی آمادگی بسیاری برای توسعه بنادر دارد، به عنوان مثال می توان به داشتن پانزده همسایه و نیاز آنها به ترانزیت کالا از ایران و یا قرارگرفتن در مسیر کریدور شمال ـ جنوب اشاره کرد. بنابر این توسعه بنادر باید در اولویت اصلی کشور قرار گیرد لیکن برای توسعه بنادر نیازمند برنامه ریزی ملی هستیم، باید مدیریت و اداره بنادر به بخش خصوصی واقعی و قوی واگذار شود و ایجاد و توسعه بنادر نسل سوم و چهارم در دستور قرار گیرد. توسعه بنادر مکانیزه برنامه ریزی شود و نقش دولت به برنامه ریزی کلان، نظارت و تنظیم گری تغییر یابد. در خارج از حوزه بنادر نیز باید موضوعات مختلفی برنامه ریزی شود از جمله اینکه شبکه حمل و نقل داخل کشور متناسب با توسعه بنادر برنامه ریزی شده و به اجرا درآید.
اصولا در حال حاضر مدیریت بندر یعنی مدیریت اطلاعات و این امری است که بسیار در آن عقب هستیم و از فناوریهای اطلاعات و ارتباطات بهره برداری مناسبی نمی کنیم و این امر کوچکی نیست. کل بهره وری و افزایش سرعت رشد حال حاضر دنیا از حوزه دانش و مدیریت اطلاعات در حال تولید محتوی است و بدون مسلح شدن به این ابزار تلاش های ما مصداق آب در هاون کوبیدن است. از نظر بنده حتما باید چند مسئله مهم در بنادر در اولویت قرارگیرد:
1. عقد قرارداد با اپراتورهای معتبر با شرایط قراردادهای بین المللی و الزام ایشان به افزایش ترافیک
2. الزام مسئولین مرتبط و اپراتورها به پیاده سازی آخرین فناوریها در بنادر و ایجاد شفافیت اطلاعاتی
3. ایجاد اتحادهای استراتژیک با برخی بنادر منطقه ای و بین المللی
4. ایجاد پارک های لجستیکی و تعریف نقش بنادر کوچک در قبال بنادر بزرگ
5. برنامه ریزی برای واگذاری زمین در بنادر به بخش خصوصی برای ارائه خدمات دریایی به ناوگان متردد و حتی فعالیت های صنعتی صادرات محور در هماهنگی با اقدامات فوق و با حداقل دخالت دولت
در صورتی که دولت دخالت خود را در بنادر کم کند و شرایط قراردادهای منعقده، مطابق با نرم های جهانی باشد و تکیه اصلی به جای مسائل جزئی و اجرایی بر ایجاد ترافیک باشد، در اثر چند اقدام اول رونق بنادر قابل حصول بوده و می توان در موج بعدی آن و با ارائه خدمات دریایی مناسب، رونق تجاری مناسبی نیز ایجاد کرد.این مسئله به حدی مهم است که در حال حاضر حتی لازم نیست تا تعیین کاربری بنادر و تخصیص نوع بار توسط دولت صورت پذیرد و این منطق بازار است که نوع فعالیت را تعیین می کند و هر اپراتور، بنا بر مطالعات بازار و طرح توجیه فنی و اقتصادی طراحی شده خود اقدام به فعال سازی اسکله ها و یا تجهیز صنایع و خدمات در محیط بندر می کند.
ممکن است شما دوست داشته باشید

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.